کد خبر: ۱۲۸۴۶
تعداد نظرات: ۱ نظر
تاریخ انتشار: ۳۰ دی ۱۳۹۵ - ۱۹:۳۷
سبزوار نیوز / سـم به ماده ای گفته می شود که پس از ورود مقادیر نسبتا کمی از آن به بدن ، باعث اختلال در عملکرد طبیعی بدن شده یا باعث تخریب بافتهای بدن و مرگ میگردد.
راههای ورود سم به بدن عبارتند از

۱-گوارشی : زمانی روی میدهد که سم از طریق دهان وارد شده و بوسیله دستگاه گوارش جذب شود .

۲-تنفسی : زمانی که سم از طریق دهان یا بینی وارد شده و بوسیله مخاط دستگاه تنفس جذب شود .

۳-تماسی : زمانی روی میدهد که سم از طریق تماس با پوست سالم واردشده و بوسیله دستگاه گردش خون انتشار یابد .

۴-ترزیقی : زمانی روی میدهد که سم از طریق پارگی در پوست وارد شده و بوسیله گردش خون در بدن انتشار یابد .

مسمومیتهای ترزیقی در نتیجه گزش حشرات ، مارگزیدگی یا ترزیق بوسیله سوزن روی می دهد

**مسمومیتهای گوارشی

مسمومیتهای گوارشی شایع ترین نوع مسمومیت هستند . این مسمومیت می تواند ناشی از مصرف غذای فاسد شده ، مصرف داروی اشتباه و یا زیاد از حد خوردن دارو به قصد خودکشی و ... می باشد .

کودکان بیشتر از بزرگسالان در معرض خطر مسمومیت اتفاقی قرار میگیرند و مسمومیت در کودکان بعلت مصرف مواد شیمیایی خطرناک مانند نفت ، مواد پاک کننده ، دارو و ... بیشتر است .

**علائم کلی مسمومیت گوارشی

1-     دردهای شکمی2- تهوع – استفراغ،۳- استنشاق بوی ماده مصرف شده از دهان 4- خواب آلودگی،۵- اختلال و ضعف تنفس و گردش خون، ۶- بیهوش

 بعضی از علائم بستگی به ماده مصرف شده و نحوه تاثیر آن دارد . برای مثال استفاده از مواد مخدر کاهش و وقفه تنفس ، تنگی مردمک چشم و خشکی دهان را در پی دارد .در حالیکه استفاده از داروهای محرک باعث هیجان, توهم, تعریق فراوان ، افزایش تنفس و ضربان قلب و تشنج می شود .در مسمومیت با الکل به علت مصرف بیش از حد ، علائمی چون استشمام بوی الکل از تنفس بیمار ، تهوع و استفراغ, تنفس عمیق ، نبض پر درمراحل ابتدایی و تنفس کم عمق و نبض تند در مراحل پیشرفته دیده می شود و حتی بعلت تاثیر الکل در سیستم عصبی فرد ، تعادل رفتاری و شخصیتی و تفکر فرد از بین رفته و ممکن است به دیگران یا خود آسیب برساند .در مسمومیت با اسید و قلیاها که بصورت تصادفی یا به قصد خودکشی استفاده میشوند ، وجود نواحی سوخته در اطراف صورت ، دهان و حلق ، استفراغ و اسهال خونی ، درد وسوزش شدید در مجرای گوارش و یا مشکلات تنفس و انسداد راه هوایی از علائم این مسمومیت است .

** اگر فرد مسموم هوشیار است,  از او پرسش کنید

۱-who  نام ، سن ، جنس فرد ؟

۲-what  نوع ماده سمی بلع شده ؟

۳how much مقدار مصرف شده چه میزان است ؟

۴-how  شرایط مسمومیت به چه صورت است ؟

۵-when  زمان اتفاق افتادن مسمومیت ؟

نکتـه:اگر لبهای سوخته مشاهده شد ، احتمال مسمومیت با مواد سوزاننده می باشد که چندین جرعه آب سرد یا شیر به او بدهید .

در صورتی که لباسهای فرد مسموم  به وسیله مواد سوزاننده سوخته باشد .اگر فرد مسموم بیهوش است ,او را ارزیابی کنید هر ۲ تا ۳ دقیقه تنفس و نبض او را بررسی کنید و ارجاع دهید .

**اقدامات کلی در برخورد با مسمومیت گوارشی

در این نوع مسمومیت ها بعد از ارزیابی وضعیت فعالیت دستگاههای حیاتی ( تنفس وقلب ) ، اقدامات کلی سه مرحله است :

۱-تشخیص نوع سم

۲-رقیق کردن سم

۳-خارج کردن سم از معده

۴-تشخیص نوع سم : همانطور که قبلا هم اشاره شد در صورت هوشیار بودن مسموم سوالاتی پرسیده میشود و با بررسی محیط اطراف و علائم مشاهده شده نوع سم را تشخیص میدهد .

۵-رقیق کردن سم : با رقیق کردن سم میتوان از اثرات ناخواسته و سود بسیاری از سموم جلوگیری کرد . چند لیوان آب نمک ولرم باعث به تعویق انداختن جذب سم از معده میشود و در صورت موجود بودن شربت ایپکاک ipecac علاوه بر آب چند قاشق از این شربت میدهیم .

۶- خارج کردن سم از دستگاه گوارش: استفاده از محلول آب نمک ، یا آب به همراه چند قاشق شربت ایپکاک در مدت کوتاهی باعث ایجاد تهوع و استفراغ می گردد .

برای تسریع در دفع مواد از معده در حالیکه مصدوم در حالت نشسته است و سرش به سمت جلو و پایین است با تحریک انتهای گلو با انگشت ، وی را وادار به استفراغ می کنیم و سپس با آرام کردن مصدوم او را به نزدیکترین مرکزدرمانی ارجاع می دهیم . ۰۰

نکات مهـم

۱-از دادن آب نمک برای کودکان بپرهیزید ، زیرا این عمل بسیار خطرناک بوده و باعث مرگ در کودکان در اثر خفگی ناشی از استفراغ میشود .

۲-در صورتی که مسمومیت در اثر مصرف مواد اسیدی ، قلیایی ، فراورده های نفتی یا مواد سوزاننده یا مواد پاک کننده و شوینده ها باشد به هیچ عنوان عمل رقیق کردن و وادارکردن به استفراغ را انجام ندهید .

چون در صورت استفراغ این مواد ممکن است مری مجددا آسیب ببیند و یا با آسپیره شدن به داخل راه هوایی باعث آسیب مخاط ، تورم و انسداد راههایی هوایی گردد .

۳-در افراد بیهوش ، افرادی که تشنج کرده ، بیمارانی که سابقه ناراحتی قلبی دارند و زنان باردار عمل وادار کردن به استفراغ را نباید انجام دهید .

مسمومیت گوارش میکروبی

بوتولیسم

تشخیص سریع این بیماری و مراقبت لازم آن موجب حفظ حیات فرد مسموم خواهد شد هر چند این نوع مسمومیت نادر است اما در ۶۰ درصد موارد به مرگ می انجامد .

این سم که از باکتری کلستریدیوم بوتولوئید ترشح می شود ، مانع از ارسال پیامهای عصبی از اعصاب محیطی به عضلات می گردد و به ضعف شدید ، فلج و مرگ

می انجامد . متاسفانه این سم هیچ طعم و مزه ای ندارد .

نشانه های بیماری معمولا تا ۲۴ ساعت پس از مصرف سم ظاهر نمی شود

و پس از آن نشانه ها و علائم زیر به ترتیب و بتدریج آغاز می گردند :

۱- خشکی دهان                 ۳- عدم تطابق در چشم و دو بینی

 ۲- گلودرد                             ۴- خستگی شدید

 ۵- اشکال در صحبت کردن و بلع          ۶- فلج عضلات تنفسی

 ۷- فلج                              ۸- از بین رفتن رفلکس های بدن

۹- محدودیت حرکات چشم    ۱۰- اختلال شدید تنفسی

۱۱- مردمک های گشاد

منبع اصلی سم برتولیسم ، غذای کنسرو شده تاریخ گذشته است که قبل از مصرف خوب حرارت ندیده اند  . اما به تازگی مشاهده شده که ۲۴ درصد موارد گزارش شده ناشی از غذاهای رستورانی بوده اند .

اقدامات و کمک های اولیه

۱-وادار کردن به استفراغ

۲-دادن اکسیژن با فشار زیاد در صورت شک به فلج عضلات تنفسی

۳-دادن سفیده تخم مرغ

۴-رسانیدن بیمار به مرکز درمانی

۵-تجویز ضد سم توسط پزشک

**مسمومیت های تنفسی

سموم تنفسی موادی سمی هستند که از طریق مجاری تنفسی وارد شده و از ریه ها جذب بدن می شوند . بیشتر مسمومیت های تنفسی ناشی از دود آتش سوزی میباشد . سم به سرعت جذب بدن شده و معمولا عواقب خوبی ندارد .

منابع اصلی مسمومیتهای تنفسی عبارتند از :

۱-گازهای منو اکسید کربن co : گاز اصلی متصاعد شده از اگزوز اتومبیل وکرسی است ، در زنبورداری برای کشتن زنبور بکار می رود

۲-گازهای دی اکسیدکربن  : در صنعت ایجاد میشود و در عمق چاه وجود دارد . ۳- گاز کلر : در استخر ها بکار می رود .

۴-گاز آمونیاک : گازهای صنعتی

۵-گازهای بیهوشی ۶-گاز دی اکسید سولفور :در صنایع یخ سازی بکار میرود و در چاهها نیز وجود دارد .

 علائم و نشانه های عمومی مسمومیت تنفسی :

۱- سر درد شدید                      ۶-  اشک ریزش و سوختگی چشم

۲- تهوع و استفراغ                   ۷- سوختگی گلو و سینه و پوست صورت

۳- سرفه ، تنفس صدادار         ۸- سیانوز ( کبودی )

۴- تنگی نفس                            ۹- گیجی و منگی

۵- درد قفسه سینه                 ۱۰- اختلال در هوشیاری و بیهوشی

اقدامات و کمک های اولیه

- شل نمودن یقه و کمربند و باز نگه داشتن راه هوایی

- در مسمومیت های تنفسی ، باید فوراً اکسیژن ۱۰۰درصد داده شود ( با توجه به دستورالعمل استفاده از کپسول اکسیژن)

- انتقال سریع مصدوم به مرکز

 مسمومیت های تماسی

این نوع مسمومیت زمانی روی می دهد که ماده سمی از طریق پوست وارد بدن شود و از طریق دستگاه گردش خون در سراسر بدن توزیع گردد . حشره کشها و سموم

صنعتی دو نوع شایع از سمومی هستند که از طریق پوست قابل جذب می باشند

همچنین گیاهان بسیاری وجود دارند ( نظیر گزنه ، پیچک , سماق و غیره ) که در صورت تماس با پوست واکنشهای شدید حساسیتی ایجاد می کنند که این واکنشها می توانند در کل بدن نیزمنتشر شوند .

علائم و نشانه های عمومی مسمومیت های تماسی

۱- التهاب یا قرمزی پوست               ۶- گیجی و منگی

۲- سوختگی شیمیایی                        ۷- شوک

۳- بثورات جلدی                       ۸- تجمع آب در پوست و ظهور تاول

۴- خارش             ۹- سایر علائم و نشانه های عمومی مسمومیتها   

۵- تهوع و استفراغ

که این علائم و  نشانه ها در مسمومیت تماس گیاهی سه دسته هستند

۱-علائم خفیف : خارش خفیف

۲-علائم خفیف تا متوسط : خارش و قرمزی

۳-علائم متوسط : خارش ، قرمزی ، تورم

۴-علائم شدید : خارش ، قرمزی ، تاول و تورم

 اقدامات و کمکهای اولیه در مسمومیت تماسی

-شستشوی پوست با مقادیر زیاد آب حداقل به مدت ۲۰ دقیقه

-در حین شستشوی پوست ، لباس و یا جواهر آلات را در آورید

- شستشوی محل با آب و صابون

- انتقال مصدوم با مرکز درمانی

مسمومیت های تزریقی

پس از مسمومیت های گوارشی ، مسمومیتهای ترزیقی دومین عامل مسمومیتها به شمار می آیند .

چهار عامل عمده برای آن وجود دارد

۱- مسمومیت ترزیقی در اثر ترزیق دارو به بدن

۲- گاز گرفتگی حیوانات

۳- مار گزیدگی

۴- گزش حشرات

۱مسمومیت ترزیقی در اثر ترزیق دارو به بدن

ترزیق بعضی از داروها به طریق مختلف, خواه داخل وریدی  IV، داخل عضلانی ( IM ) ، زیر جلدی (SC) ، داخل جلدی (ID) , میتواند علائم و واکنشهای حساسیتی را ایجاد کند . همچنین برخی از افراد نیز به داروهای خاصی حساسیت دارند .

 نشانه ها و علائم اصلی به صورت شوک حساسیتی یا آنافیلاکتیک بروز می کند .

 

علائم و نشانه های عمده شوک آنافیلاکتیک در اثرترزیق داروها

۱-خارش در سراسر بدن

۲-تورم

۳-ضعف عمومی

۴-بیهوشی

۵-نبض و تنفس نا منظم

 اقدامات و کمک های اولیه در مسمومیت ترزیقی داروها

مانند کمک های اولیه شوک آنافیلاکتیک بوده که در فصل مربوطه توضیح داده شده است .

۲- گاز گرفتگی حیوانات  

گاز گرفتن حیوانات یا انسان باعث دریدگی پوست و عفونت بسیار شدید میشود . گاز گرفتگی حیوانات وحشی مثل روباه، گرگ ، سگ و راکون میتواند باعث انتقال ویروس هاری گردد و در صورت عدم رسیدگی و مراقبت پزشکی به مرگ می انجامد .

گاز گرفتگی انسان نیز باعث انتقال میکروبهای زیادی از دهان به پوست و همچنین انتقال کزاز می شود .

اقدامات

۱- در صورت در دسترس بودن دستکش یکبار مصرف بپوشید ، زخم را با دقت با صابون و آب گرم بشوئید تا خطر عفونت به حداقل برسد

۲- با سواپ گازدار ، آهسته آهسته خشک کنید و پانسمان چسب دار ( چسب زخم ) یا پوشش استریل کوچک زخم را بپوشانید .

۳- جهت انجام اقدامات بعدی او را به مرکز بهداشتی درمانی ارجاع فوری دهید و در صورت امکان تلفنی پزشک و کاردان مرکز را مطلع نمائید .

 نکتـه :در مورد سابقه واکسیناسیون کزاز سوال کنید .

مورد خاص :زخم عمقی

 در صورتی که زخم عمقی بود و خونریزی داشت ، با فشار مستقیم و بلند کردن قسمت آسیب دیده خونریزی را کنترل کنید. با یک بالشتک نرم یا پوشش استریل و باند, زخم را در جای خود محکم ببندید تا خونریزی کنترل شود و بعد شرایط ارجاع را فراهم آورید .

۳- مارگزیدگی

سالیانه در جهان حدود ۵۰۰۰۰ نفر به دلیل مار گزیدگی می میرند .

دو نوع مار اصلی سمی و غیر سمی وجود دارد ، که مارهای سمی در نقاط مرکزی و کویری ایران وجود دارد و بعضی از آنها بسیار خطرناک و سم آنها کشنده است .

مارهای سمی چند خصیصه زیر را دارند ( در صورت امکان سمی یا غیر سمی بودن مار تشخیص داده شود ) .

۱- سر مثلثی شکل یا سر مسطحی که از گردن پهن تر باشد .

۲- مردمکهای باریک دراز ( مثل چشم گربه )

۳- لکه رنگی حساس به حرارت بین چشم و سوراخ دهان

۴- طول کوتاهتر

۵- رنگهای متفاوت

مارهای سمی از دندانهای نیش خود برای ترزیق سم استفاده می کنند .

داخل این دندان مثل سر سوزن خالی بوده و مجرای داخل آن به کیسه زهر راه دارد . هر چند هفته یکبار این دو دندان می افتند و به وسیله دندان جدیدی جایگزین می گردد .

کیسه زهر که در سر مار و پشت گوش داخلی قرار دارد با انقباض و فشار وارد آمده دراثر گزش ، فشرده شده و زهر از طریق مجرای داخل دندان نیش به داخل بدن مصدوم ترزیق می شود .

علائم و نشانه های مار گزیدگی  (با توجه به گونه مارها )

- یک جفت علامت سوراخ شدگی

- درد ، قرمزی و تورم شدید در محل نیش

- تهوع و استفراغ

- اختلال بینایی

- افزایش بزاق و عرق کردن

- تنفس سخت که در موارد شدید ممکن است تنفس متوقف شود

اقدامات و کمک های اولیه در مار گزیدگی

۱- بیمار را آرام کنید و کمک کنید تا دراز بکشد .

۲- محل گزیدگی را با آب و صابون با ملایمت شستشو دهید وبا سوپ های تمیز آهسته آهسته خشک کنید .        

۳-استفاده از باند محدود کننده در ۳ سانتی متری بالای محل گزش الزامی است و با استفاده از باند مثلثی ناحیه آسیب دیده را بیحرکت کنید .            

نکتـه

هرگز از تورنیکه یا گارو برای بستن زخم استفاده نکنید ، چون سرخرگها نیز بسته می شوند و بافتهای دورتر از محل گزش آسیب خواهند دید .

باند محدود کننده

 باندی است پهن که به حدی سفت بسته می شود که یک مداد یا انگشت بتواند به زیر آن رفته و موجب بستن سیاهرگها شود . چون سیاهرگها خون را به قلب برده و از آنجا سم در تمام بدن انتشار می یابد .

تنها درمان موثر مارگزیدگی ، تجویز ضد سم آن در بیمارستا ن است.

در مارگزیدگی می توان از روشهای بستن باند محدود کننده , نیشتر زدن و ساکشن

 (مکش سم) استفاده کرد مشروط بر اینکه از زمان مارگزیدگی بیش از یک ساعت نگذشته باشد و این عمل مکش سم بیش از ۳۰ دقیقه به طول نیانجامد .

خط برش در حین نیشتر زدن باید به صورت عرضی ( نه ضربدری ) و بر روی محل ترزیق سم باشد .                                                  

عمق نیشتر نیز بایست با اندازه ثلث فاصله بین دو نیش مار باشد .

چون عموماً ضد سم در دسترس نیست ، ترزیق این نفرین یک هزارم به مصدوم توصیه می شود .

۴) گزش حشرات: بیشترین گونه جانوری دنیا حشرات هستند و به همین ترتیب تعداد حشراتی که انسان را می گزند ، محدود نیست .

از جمله مهمترین این حشرات میتوان از زنبور عسل ، زنبور قرمز ، زنبور درشت ، مورچه آتشین ، عنکبوت و عقرب نام برد . برخلاف مارگزیدگی در گزش حشرات محل گزش تنها یک نقطه می باشد .

 

نشانه ها و علائم گزش زنبور عسل ، زنبور قرمز ، زنبور درشت ، و مورچه آتشین :

۱درد ناگهانی             ۶- خس خس سینه

۲قرمزی                             ۷- تغییر رنگ پوست

۳خارش                         ۸- اشکال تنفس

۴کهیر                                ۹- بیهوش

۵-       تورم                          ۱۰- شوک آنافیلاکتیک

تنها عنکبوتی که قادر به گزش است ، بیوه سیاه ماده نام دارد . این حشره با بدن سیاه دارای یک لکه قرمز یا زرد رنگی روی شکمش می باشد .

نشانه ها و علائم گزش عنکبوت سیاه  بیوه

۱-احساس درد شدید که محل آن گنگ می باشد .

۲- دو محل قرمز رنگ گزش کوچک و بسیار نزدیک هم

۳-سفتی و گرفتگی عضلات خصوصاً در صورت گزش شکم یا پشت مصدوم

۴-سردرد ، لرز ، تب ، تعریق شدید ، تهوع و استفراغ .

 اقدامات و کمک های اولیه

۱-ABC بررسی کرده و اقدام لازم را بعمل آورید .

۲-در صورت بروز شوک را درمان کنید .

۳-محل را با کیسه آب یخ سرد نمائید . ( مراقب یخ زدگی پوست باشید . )

۴-نیش حشره که در پوست جا مانده را با انبرک نوک تیز خارج کنید .

۵-از پماد کالامین استفاده کنید و در صورت بروز علائم شدید شوک آنافیلاکتیک ، مصدوم را منتقل نمائید .

عقرب

بیشتر عقربهای سمی ایران در مناطق نزدیک کویر نظیر کاشان زندگی می کنند . شدت گزیدگی بسته به میزان سم تزریق شده دارد . بیش از ۹۰ درصد گزش عقرب در دست روی می دهد و کودکان بیشترین افراد در معرض عقرب زدگی هستند .

 

نشانه ها و علا ئم عقرب زدگی

 

۱- درد سوزاننده محل گزیدگی                 ۶- بیقراری و اضطراب

۲- تورم در حالت پیشرفت                       ۷- آبریزش از دهان

۳- تغییر رنگ محل گزش                        ۸- اختلال هوشیاری

۴- تهوع و استفراغ                            ۹- بی اختیاری ادرار و مدفوع

۵- بی حسی و گزگز انگشتان                   ۱۰- تشنج

اقدامات و کمک های اولیه

۱- مصدوم را به پشت بخوابانید و تا سه سانتی متر بالای محل گزش را با باند محدود کننده ببندید .

۲- محل را با کیسه آب یخ سرد کنید . هرگز یخ را روی پوست قرار ندهید .

۳- در صورت بروز شوک را درمان کنید .

۴- مصدوم را ارجاع دهید .

مسلم فائق نیا کارشناس مرکز مدیریت حوادث و فوریت های پزشکی اورژانس 115 سبزوار

نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
نظرات بینندگان
غیر قابل انتشار: ۰
در انتظار بررسی: ۰
انتشار یافته: ۱
مجید غفوری
|
Iran, Islamic Republic of
|
۲۳:۵۰ - ۱۳۹۵/۱۰/۳۰
0
1
با سلام
ممنونم از مطالب مفیدتان